سازه های آبی شوشتر | قدیمی ترین مجموعه صنعتی جهان

معرفی سازه های آبی شوشتر

تاریخچه سازه های آبی شوشتر

کاربرد سازه های آبی شوشتر

سازه‌های آبی شوشتر، مجموعه‌ای بی‌نظیر از شاهکارهای مهندسی و معماری در دوران باستان هستند که کاربردهای چندگانه‌ای داشتند و نقش حیاتی در زندگی مردم این منطقه ایفا می‌کردند. در اینجا به طور مفصل به کاربردهای این سازه‌ها اشاره می‌کنیم:

1. تنظیم و تقسیم آب:

• بند میزان: این بند به عنوان قلب تپنده سیستم آبی شوشتر، وظیفه اصلی تنظیم و تقسیم آب رودخانه گرگر را بر عهده داشت. با استفاده از این بند، میزان آب ورودی به کانال‌ها و شاخه‌های مختلف رودخانه کنترل می‌شد و از توزیع عادلانه آب برای مصارف مختلف اطمینان حاصل می‌شد.

2. آبیاری کشاورزی:

• یکی از مهم‌ترین کاربردهای سازه‌های آبی شوشتر، تأمین آب برای آبیاری زمین‌های کشاورزی اطراف شهر بود. با استفاده از شبکه‌ای پیچیده از کانال‌ها و تونل‌ها، آب رودخانه به مزارع منتقل می‌شد و امکان کشت انواع محصولات کشاورزی در این منطقه فراهم می‌شد. این امر نقش مهمی در رونق کشاورزی و اقتصاد منطقه داشت.

3. بهره‌برداری صنعتی:

• آسیاب‌های آبی: مجموعه آسیاب‌های آبی شوشتر با استفاده از نیروی آب رودخانه به حرکت در می‌آمدند و برای آسیاب کردن گندم و سایر غلات استفاده می‌شدند. این آسیاب‌ها نقش مهمی در تأمین آرد و سایر مواد غذایی برای مردم منطقه داشتند.

4. تأمین آب شرب:

• بخشی از آب رودخانه گرگر پس از تصفیه، برای تأمین آب شرب شهر شوشتر استفاده می‌شد. این امر نشان از توجه مهندسان باستان به تأمین نیازهای اولیه مردم و استفاده بهینه از منابع آبی دارد.

5. ایجاد چشم‌انداز زیبا و تفریحی:

• آبشارهای مصنوعی ایجاد شده در مجموعه سازه‌های آبی شوشتر، علاوه بر کارکرد مهندسی، جلوه‌ای زیبا و چشم‌نواز به این مجموعه بخشیده بودند. این آبشارها و فضاهای اطراف آنها، مکانی برای تفریح و گذران اوقات فراغت مردم نیز محسوب می‌شدند.

6. حفاظت و دفاع:

• برخی از بخش‌های سازه‌های آبی، مانند قلعه سلاسل، نقش دفاعی نیز داشتند و برای حفاظت از این مجموعه و شهر در برابر حملات دشمنان مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

معرفی بخش ها و نحوه کار سازه های آبی شوشتر

آسیاب‌های آبی شوشتر شامل سه بخش محوطه شرقی، محوطه شمالی و محوطه غربی هستند. بیشترین تعداد آسیاب‌ها در محوطه غربی بوده که حدود بیست‌ویک عدد بوده و در دو نوع شیبی و تنوره‌ای ساخته شده‌اند. برای نزدیک شدن به این آسیاب‌ها باید از پلی به نام دوپلون عبور کرد که دارای دو دهانه بوده و ۹ متر طول و سه متر عرض دارد. آسیاب‌های شوشتر بین کانال دوپلون و شاخه کرگر هستند. در همین محوطه غربی یک پلکان ۱۱۵ پله‌ای وجود دارد که ارتباط دهنده بافت قدیمی شهر شوشتر و این مجموعه است، از طرفی این پل کمک می‌کرد تا افراد ساکن شهر به‌راحتی به آب شرب دسترسی داشته باشند. شایان‌ذکر است که این پله‌ها با استفاده از عوارض طبیعی ساخته شده و از ترکیب سنگ‌های ماسه‌ای و گل و آهک هستند.

بخش دیگر آسیاب‌ها که مجموعاً ۱۰ عدد هستند در محوطه شرقی قرار دارند، نام این آسیاب­ها عبارت است از: آسیاب دوبرادران، حاج مندل، داراب خان و دهانه شهر. هرکدام از این آسیاب‌ها دو سنگ آسیاب دارند و آب مورد نیاز برای چرخاندن آن‌ها از تونل بلیتی و تونل دهانه شهر تأمین می‌شود. در محوطه شمالی آسیاب‌های شوشتر  بناهایی قرار دارند که قدمت کمتری نسبت به سایر بناها دارند. آسیاب‌های رضوان و آسیاب‌های خدایی جزء محوطه شمالی این مجموعه هستند. در سال ۱۳۳۲ تأسیسات کارخانه برق مستوفی و همچنین تلمبه‌خانه در این منطقه احداث شد. تلمبه خانه آب مصرفی شهر را تأمین می‌کرد و آب مورد نیاز کارخانه برق نیز از طریق تونل دهانه شهر تأمین می‌شد. نحوه کار سازه‌های آبی شوشتر، مبتنی بر یک سیستم مهندسی بسیار هوشمندانه و پیچیده است که از اجزای مختلفی تشکیل شده و با هماهنگی دقیق، وظایف گوناگونی را انجام می‌دهد.

نحوه کار سازه‌های آبی شوشتر:

این سیستم پیچیده و هوشمندانه، نشان از دانش بالای مهندسان ایرانی در دوران باستان دارد و به عنوان یک شاهکار مهندسی و معماری، همچنان مورد تحسین قرار می‌گیرد.